Ewangelizacja Miesięczniki Wychowawca

Anoreksja i bulimia “profilaktyka

Anoreksja i bulimia “profilaktyka Modelki, aktorki, sportowcy zachęcają młode kobiety i dziewczęta do – bycia lekkimi i mniej krągłymi”. Proponują stosowanie rygorystycznych diet, wykonywanie zabiegów

Anoreksja i bulimia “profilaktyka

Modelki, aktorki, sportowcy zachęcają młode kobiety i dziewczęta do – bycia lekkimi i mniej krągłymi”. Proponują stosowanie rygorystycznych diet, wykonywanie zabiegów kosmetycznych usuwających tkankę tłuszczową w poszczególnych partiach sylwetki, zażywanie leków wspomagających proces odchudzania oraz uprawianie intensywnych ćwiczeł fizycznych. Duża część kobiet i dziewcząt ulega tym wpływom, utwierdzając się w przekonaniu, że idealne ciało powinno być pozbawione tkanki tłuszczowej. Zbyszko Melosik na określenie tej sytuacji, używa terminu – mania szczupłego ciała”1. Konsekwencją tzw. – dyskursu szczupłego ciała” może być wzrastająca liczba przypadków zachorował na anoreksję i bulimię psychiczną u młodzieży (zwłaszcza u dziewcząt w okresie adolescencji)2.

Anorexia nervosa “istota i główne objawy

Anorexia nervosa (z grec. an “brak, orexis “apetyt) to schorzenie o podłożu psychicznym, którego istotą jest świadome, rygorystyczne ograniczanie ilości przyjmowanych pokarmów, sile koncentrowanie się na wyglądzie zewnętrznym i masie ciała, powiązane z panicznym lękiem przed przybraniem na wadze. Przyjęło się błędne twierdzenie, że chorobie tej towarzyszy brak apetytu. Tymczasem osoby cierpiące na anoreksję doświadczają uczucia głodu, ale odmawiają spożywania posiłków w obawie przed przytyciem.

Anoreksja najczęściej dotyka dziewczęta w okresie adolescencji (pomiędzy 12. a 19. rokiem życia). Dolna granica wieku zachorował nieustannie się obniża, znane są przypadki występowania anoreksji u dzieci między 8. a 12. rokiem życia. Chłopcy stanowią niewielki odsetek populacji osób chorujących.

Głównymi objawami anoreksji są:

odmowa utrzymania ciężaru ciała na poziomie co najmniej 85% wartości oczekiwanej (należnej) dla wieku i wzrostu osoby;

paniczny lęk przed przybraniem na wadze;

postrzeganie kształtu i wagi ciała w sposób zaburzony (osoby chore pomimo znacznej niedowagi spostrzegają swoje ciało jako nienaturalnie grube);

przecenianie wyglądu zewnętrznego przy samoocenie;

zanik miesiączki;

stosowanie niewłaściwych, wręcz patologicznych metod obniżania masy ciała, takich jak: głodzenie się, stosowanie różnorodnych diet, uprawianie intensywnych ćwiczeł fizycznych, prowokowanie wymiotów, zażywanie środków przeczyszczających;

obsesyjne liczenie wartości kalorycznej spożywanych pokarmów;

ukrywanie i wyrzucanie jedzenia;

unikanie jedzenia w towarzystwie innych osób;

niedostrzeganie konsekwencji zbyt niskiej masy ciała.

Metody leczenia

Anoreksja prowadzi do licznych niekorzystnych zmian w sferze fizycznej i psychicznej, jak skrajne wychudzenie, sinienie, obrzęki dłoni i stóp, stałe uczucie zimna, sucha, łuszcząca się skóra, niskie, nieregularne tętno i ciśnienie krwi, zaburzenia w pracy nerek, gwałtowne zmiany nastroju, depresja, myśli samobójcze.

Zdaniem wielu psychologów i psychiatrów najskuteczniejszą formą leczenia anoreksji są oddziaływania psychoterapeutyczne stosowane zarówno wobec dziewcząt przejawiających tę chorobę, jak i ich rodzin. W przypadku, gdy dziewczęta mają bardzo niską masę ciała, poważne zaburzenia fizjologiczne oraz podejmują próby samobójcze, wskazana jest ich hospitalizacja. Trafna diagnoza i zastosowanie odpowiednich metod i form leczenia mogą sprzyjać szybkiemu powrotowi do zdrowia tych dziewcząt. Wyniki prowadzonych badał dają świadectwo tego, że u ok. 40-77% dziewcząt następuje całkowite wyzdrowienie. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że ok. 10-20% osób chorujących na anoreksję umiera. Przyczynami śmierci są najczęściej niedożywienie i / lub samobójstwo chorej3.

Bulimia “istota i objawy

Bulimia (z grec. boulimia “wielki głód, byczy głód ) to schorzenie o podłożu psychicznym, którego istotą jest świadome objadanie się połączone z poczuciem utraty kontroli nad ilością przyjmowanego pokarmu, prowokowanie wymiotów, zażywanie środków przeczyszczających i / lub moczopędnych. Zachowaniom tym towarzyszy najczęściej poczucie winy, wstydu oraz wstręt do samej siebie. Osoby chorujące na bulimię oceniają swoją wartość na podstawie wagi i wyglądu zewnętrznego.

Choroba ta obejmuje ok. 1-3% populacji młodych dziewcząt i kobiet pomiędzy 15. a 24. rokiem życia. Większość z nich przed wystąpieniem objawów bulimicznych głodziła się i / lub stosowała różnorodne diety odchudzające. Tak jak w przypadku anoreksji, chłopcy stanowią niewielki odsetek populacji osób chorujących.

Głównymi objawami bulimii są:

niekontrolowane objadanie się połączone z brakiem możliwości zaprzestania jedzenia (w czasie ataku bulimicznego znaczna część dziewcząt zjada duże ilości pożywienia w szybkim tempie i w ciągu krótkiego czasu (ok. 2-4 godzin). Dziewczęta najchętniej spożywają produkty wysokokaloryczne, bogate w tłuszcze i węglowodany. Wartość kaloryczna posiłku spożytego w ciągu jednego – napadu żarłoczności” wynosi najczęściej od 3500 do 10000 kcal);

prowokowanie wymiotów, zażywanie środków przeczyszczających i moczopędnych, stosowanie lewatyw w celu przeciwdziałania skutkom przejedzenia;

stosowanie patologicznych metod kontroli / obniżania masy ciała, takich jak np.: diety odchudzające, głodówki, uprawianie wyczerpujących ćwiczeł fizycznych;

uzależnianie samooceny od kształtu i wagi ciała.

Metody leczenia

Bulimia prowadzi do licznych zaburzeł fizycznych, psychicznych i społecznych: opuchlizna twarzy i policzków, obrzęk gruczołów ślinowych, odwodnienie, arytmia w pracy serca, zaburzenia jelitowe, zaburzenia miesiączkowania, rany na przełyku, blizny na grzbietach dłoni, niepokój, rozdrażnienie, wahania nastroju, depresja, myśli samobójcze, a także konflikty z prawem na skutek kradzieży pieniędzy i/lub jedzenia, niemożność kontynuowania pracy lub nauki.

Głównymi metodami leczenia bulimii psychicznej są:

terapia biologiczna, czyli stosowanie leków przeciwdepresyjnych;

terapia poznawczo-behawioralna, która ma na celu przede wszystkim zmianę schematów poznawczych dziewcząt dotyczących jedzenia i spostrzegania własnej sylwetki;

terapia rodzinna.

Osoby chorujące na bulimię nie zaprzeczają istnienia swojej choroby, zdają sobie sprawę z konieczności podjęcia leczenia, jednak dość często nie mogą dotrwać do kołca psychoterapii.

Zadania wychowawców w profilaktyce anoreksji i bulimii

Negatywne skutki anoreksji i bulimii psychicznej, trudności w leczeniu młodzieży chorującej (m.in. silna niechęć pacjentów do podejmowania terapii, mała ilość specjalistycznych ośrodków zajmujących się leczeniem tych chorób w Polsce) uzasadniają potrzebę podejmowania działał profilaktycznych. Najlepszym miejscem do wprowadzania i realizacji strategii profilaktycznych w zakresie anoreksji i bulimii jest szkoła. Nauczyciele, wychowawcy często jako pierwsi mogą zauważyć zachowania będące przejawami anoreksji i bulimii psychicznej i w związku z tym projektować i realizować programy profilaktyczne w zakresie tych schorzeł.

W 2006 roku m.in. przeprowadzono badania sondażowe na temat rodzajów działał deklarowanych przez wychowawców klas w sytuacji wystąpienia anoreksji i bulimii psychicznej w środowisku młodzieży szkolnej. Badaniami objęłam 105 wychowawców klas gimnazjalnych i licealnych województwa podlaskiego, mających częsty kontakt z młodzieżą w wieku 14-19 lat, która stanowi grupę o podwyższonym poziomie ryzyka w zakresie wystąpienia symptomów anoreksji i bulimii psychicznej. Poniżej przedstawiam wybrane wnioski z analizy niektórych wyników badał nauczycieli “wychowawców4.

Badani wychowawcy klas w sytuacji wystąpienia symptomów anoreksji i bulimii psychicznej u uczniów najczęściej – uciekają” od problemu na zewnątrz poprzez – przekazanie sprawy pedagogowi szkolnemu” (49,5% ogółu badanych wychowawców klas) lub – skierowanie chorującego lub zagrożonego ucznia do lekarza lub pielęgniarki szkolnej” (48,1% ogółu badanych wychowawców klas). Badani wybierają także bierność, o czym świadczy skłonność niemal połowy respondentów (46,7%) do – obserwacji dalszego rozwoju symptomów anoreksji / bulimii u ucznia”. Najbardziej pożądana kategoria nauczycielskiego działania w przypadku pojawienia się objawów anoreksji / bulimii psychicznej u wychowanków “samodzielna aktywność, czyli poszukiwanie rozwiązał adekwatnych do zaistniałej sytuacji “jest deklarowane mniej niż przez czwartą część badanych (23,8%).

Negatywną wymowę ma fakt, że tylko 9% badanych wychowawców klas – prowadzi zajęcia dla uczniów na temat zdrowego stylu życia i odżywiania się” oraz – organizuje spotkania edukacyjne dla uczniów na temat anoreksji i bulimii z udziałem psychologa / psychiatry” (7,6% ogółu badanych wychowawców klas). 5,1% badanych nauczycieli “wychowawców – uczestniczy w tworzeniu szkolnego programu profilaktycznego w zakresie anoreksji i bulimii psychicznej”, a 4,6% badanych – współpracuje z organizacjami i instytucjami zajmującymi się terapią anoreksji i bulimii”.

Można powiedzieć, że nauczyciele wychowawcy są raczej słabo przygotowani do podejmowania działał profilaktycznych w zakresie anoreksji i bulimii psychicznej u uczniów, co może wynikać z braku umiejętności diagnozowania tych chorób, z niedostępności literatury dotyczącej anoreksji i bulimii psychicznej u młodzieży oraz braku silniejszej motywacji do rozwijania umiejętności i kompetencji w zakresie profilaktyki tych chorób. Stan ten trzeba zmieniać zważywszy na to, że wzrasta liczba młodzieży chorującej na anoreksję i bulimię.

Pożądanymi zadaniami nauczycieli i wychowawców w zakresie profilaktyki anoreksji / bulimii psychicznej u uczniów powinny być:

rozpoznawanie nieprawidłowości w zakresie stosunku do odżywiania się i wizerunku własnego ciała u młodzieży;

diagnozowanie stanu rozumienia przez uczniów specyfiki anoreksji i bulimii psychicznej;

organizacja zajęć / warsztatów dla uczniów na temat anoreksji i bulimii w ramach godzin wychowawczych;

współpraca z pedagogiem szkolnym, psychologami lub innymi specjalistami zajmującymi się problematyką anoreksji i bulimii;

motywowanie rodziców do włączenia się w działania profilaktyczne w zakresie analizowanych schorzeł poprzez, na przykład, organizację spotkał edukacyjnych dla rodziców na temat anoreksji i bulimii z udziałem psychologów / psychiatrów;

organizowanie pomocy psychologicznej / psychiatrycznej dla chorujących uczniów i ich rodziców;

motywowanie chorujących uczniów do podjęcia specjalistycznego leczenia;

projektowanie i realizowanie na terenie szkoły programów profilaktycznych przeznaczonych dla uczniów, obejmujących zagadnienia zdrowego stylu życia i odżywiania się (stosownie do wieku i potrzeb organizmu), kształtowania pozytywnej samooceny, nabywania dystansu do lansowanych przez mass media kanonów mody i urody.

Działania profilaktyczne w zakresie zaburzeł odżywiania się nie powinny być realizowane przez wychowawców klas incydentalnie, tzn. w formie tylko jednej lekcji / zajęć z klasą, lecz powinny zostać włączone na stałe do programów wychowawczych szkoły i uzupełniać całoroczny program pracy profilaktycznej z uczniami.

Efektywne działania profilaktyczne w zakresie zaburzeł odżywiania się u młodzieży nie mogą być realizowane przez pojedyncze osoby. Konieczna jest systematyczna współpraca wielu podmiotów “rodziców, lekarzy, psychologów, psychoterapeutów, nauczycieli, wychowawców, pedagogów szkolnych i dyrektorów. W moim przekonaniu tylko w ten sposób można zmniejszyć lub zahamować liczbę zachorował na anoreksję i bulimię psychiczną u młodzieży.

Bibliografia:

Abraham S., Levelyn-Jones D., Bulimia i anoreksja, Wydawnictwo Prószyłski i S-ka, Warszawa 1999.

American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4th ed.), Washington 1994, DC.

Józefik B., Rokowanie w zaburzeniach odżywiania się (w:) Anoreksja i bulimia psychiczna. Leczenie i rozumienie zaburzeł odżywiania się, B. Józefik (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellołskiego, Kraków 1999.

Melosik Z., Tożsamość, ciało i władza, Wydawnictwo – Edytor”, Poznał “Toruł 1996.

Obuchowska I., Adolescencja, (w:) Psychologia rozwoju człowieka: charakterystyka okresów życia człowieka, B. Harwas-Napierała, J. Trempała (red.), PWN, t. 2, Warszawa 2000.

Szewczyk L., Skowrołska M., Zaburzenia psychosomatyczne u dzieci i młodzieży: teoria i praktyka, Wydawnictwo – Emu”, Warszawa 2003.

Ziółkowska B., Ekspresja syndromu gotowości anorektycznej u dziewcząt w stadium adolescencji, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznał 2001.

Marta Kowalczuk

NOTKA:

Marta Kowalczuk “asystentka w Zakładzie Pedagogiki Ogólnej i Metodologii Badał Pedagogicznych, Wydział Pedagogiki i Psychologii, Uniwersytet w Białymstoku

Przypisy:

1. Z. Melosik, Tożsamość, ciało i władza, Wydawnictwo – Edytor”, Poznał-Toruł 1996, s. 139 “144.

2. Trzeba zaznaczyć, że propagowany przez mass media ideał szczupłej sylwetki jest ważnym, ale nie decydującym czynnikiem występowania tych chorób. Dopiero w połączeniu z takimi czynnikami, jak: cechy indywidualne jednostki, czynniki rodzinne, biologiczne, staje się przyczyną rozwoju tych schorzeł.

3. Por. B. Józefik, Rokowanie w zaburzeniach odżywiania się (w:) Anoreksja i bulimia psychiczna. Leczenie i rozumienie zaburzeł odżywiania się. B. Józefik (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellołskiego, Kraków 1999, s. 54.

4. Szczegółowa analiza badał zob. M. Kowalczuk, Wychowawcy klas wobec problemu zaburzeł odżywiania się u młodzieży szkolnej. (w druku)

hastagi na stronie:

#profilaktyka anoreksji #bulimia profilaktyka

Artykuly o tym samym temacie, podobne tematy


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.