Wychowawca

Wychowanie patriotyczne w edukacji wczesnoszkolnej

Wychowanie patriotyczne w edukacji wczesnoszkolnej

Niezwykle ważnym elementem wychowania dziecka jest wychowanie patriotyczne. Termin – patriotyzm” powstał w XVIII w. i oznaczał początkowo określony program polityczny. Z czasem pojęcie to nabrało bardziej ogólnego charakteru. O patriotyzmie zaczęto mówić jako o stosunku do swego kraju, o emocjonalnym z nim związku. Ten uczuciowy związek z określonym krajem występował znacznie wcześniej niż powstało pojęcie patriotyzmu.

Patriotyzm jest pojęciem złożonym i zawiera w sobie ogromne bogactwo różnorodnych elementów. Przemiany polityczne, społeczne, ekonomiczne i kulturowe, którym podlega naród i społeczełstwo, kształtują jego charakter. Stąd też zbadanie i określenie go jest niezwykle trudne nie tylko w naukach pedagogicznych. W literaturze naukowej można znaleźć określenia będące próbą definiowania tego pojęcia.

Typy patriotyzmu:

lokalny “miłość do stron rodzinnych, do miejsca urodzenia i wychowania, do miejsca zamieszkania;

regionalny “przywiązanie do regionu, krainy, dzielnicy, kraju;

narodowy “[…] postuluje podporządkowanie i poświecenie dążeł osobistych sprawom narodu i ojczyzny1.

W Słowniku języka polskiego czytamy: – Patriotyzm “miłość Ojczyzny, własnego narodu, połączona z gotowością ofiar dla innych”2.

Według Ferdynanda Iniewskiego – patriotyzm [to] postawa społeczno-polityczna oparta na zasadach miłości i powinności oraz przywiązania do Ojczyzny, jedności i solidarności z własnym narodem, poczuciu więzi społecznej i wspólnoty kulturowej z własnym narodem, a także z gotowością do poświecenia i ochrony w razie potrzeby”3.

Zdaniem A. Sawickiej patriotyzm – wyraża określony stosunek człowieka do własnego kraju i narodu. Stosunek ten bywa najczęściej nazywany miłością lub ukochaniem, zawsze szczególnie głębokim oddaniem wartościom przez kraj ojczysty reprezentowanym”4.

Najbardziej adekwatnie oddaje sens pojęcia patriotyzmu definicja Ireny Jundziłł, która brzmi: – patriotyzm jest to złożone, głębokie, wzniosłe i trwałe przeżycie psychiczne człowieka, stanowiące pełną postawę czynną jego osobowości, a wyrażające się w gorącym przywiązaniu i oddaniu narodowi oraz pałstwu, żarliwej miłości ojczyzny i gotowości do jej obrony w razie potrzeby, tudzież usilnej pracy dla jej dobra, rozwoju i postępu”5.

Z przytoczonych definicji wypływa wniosek, że w kształtowaniu patriotyzmu ważna jest: wiedza, poglądy, przekonania, emocje i motywacje do społecznych zachował. Wszystkie te elementy wchodzą w skład postawy, którą F. Iniewski określa jako – predyspozycje do określonego działania, postrzegania, myślenia i uczucia wobec danego przedmiotu”6.

Według niego każda postawa zawiera następujące grupy elementów:

“elementy intelektualne (wiedza o przedmiocie postawy “w przypadku postawy patriotycznej wiedza o ojczyźnie),

“elementy emocjonalne (ocena przedmiotu postawy “miłość do wytworzonego w świadomości obrazu ojczyzny),

“elementy behawioralne (gotowość do określonego “zgodnie z wiedzą i oceną zachowania “wobec przedmiotu postawy “dyspozycja do działania na rzecz Ojczyzny)7.

Do miana patrioty człowiek dorasta przez całe lata, ale w kształtowaniu się postaw patriotycznych poważną rolę spełniają przeżycia i doświadczenia z okresu dzieciłstwa. Stąd też zaczątki kształtowania się i rozwój postaw patriotycznych rozpoczyna się w środowisku rodzinnym. Największą rolę w tym środowisku odgrywają tradycje patriotyczne rodziny. Stosunek rodziców czy dziadków do narodowych tradycji jest przekazywany dzieciom w opowiadaniach, wspomnieniach, a także w celowym oddziaływaniu na uczuciowość dziecka. W wielu rodzinach opowiadania oparte na osobistych przeżyciach i wspomnieniach kształtują od wczesnych lat życia wyobraźnię dziecka i jego uczuciowy stosunek do Ojczyzny, do własnego środowiska. Środowisko rodzinne stanowi dla dziecka jego – prywatną ojczyznę”. Tutaj dokonuje się proces socjalizacji dziecka, wdrażanie do przestrzegania norm życia społecznego, odpowiedniego stosunku do ludzi i do samego siebie, proces szukania własnego miejsca w Ojczyźnie, a przede wszystkim kształtowanie obrazu Ojczyzny.

Ojczyzna małego dziecka wywołuje estetyczne przeżycia. Jest to krajobraz najbliższej okolicy, piękno przyrody, obiekty kultury itp. Elementy te powiązane z pojęciem – Polska” wywołują wzruszenie, zachwyt. Uczucia te bogacą się i nawarstwiają pod wpływem coraz szerszych kontaktów z ojczystą przyrodą i kulturą, przez słuchanie opowiadał, legend, przez poznanie i wrastanie w tradycje narodu. Obraz Ojczyzny u dziecka zawiera wiele elementów fantastycznych, baśniowych. Z czasem otrzymuje podbudowę w postaci dumy narodowej wywołanej poznawaniem sylwetek ludzi pracy, bohaterów walk i dni codziennego.

Wychowanie jest procesem permanentnym, człowiek uczy się i wychowuje przez całe życie, jednak szczególnej uwagi wymaga okres wczesnoszkolny. Stanowi podłoże, na którym budujemy całokształt wychowania patriotycznego. W okresie wczesnoszkolnym zakres wychowania patriotycznego sprowadza się do takich elementów, jak: miłość i przywiązanie do Ojczyzny, czynna i twórcza troska o jej dobro i rozwój, poczucie więzi kulturowej z własnym narodem, gotowość do poświęceł.

Przyzwyczajanie dzieci do solidności, wyniesione ze szkoły, ułatwi w przyszłości odpowiedzialne wykonywanie pracy zawodowej. Już uczniowie klasy pierwszej zdolni są przyswoić troskę o salę lekcyjną, żyć sprawami zespołu, środowiska, otaczać szacunkiem symbole narodowe. – W wychowaniu patriotycznym ważną rzeczą jest wychodzenie uczuć dziecka poza własną osobę, a nawet granice najbliższego otoczenia”8.

Miłość i przywiązanie do Ojczyzny jest uczuciem złożonym i ściśle związanym z pierwiastkami intelektualnymi. Dziecko może kochać Polskę za coś, czyli musi o niej coś wiedzieć. Zakres wiedzy, którą mają sobie przyswoić dzieci siedmioletnie, wyznaczony jest ich możliwościami rozwojowymi. Zdobycie wiedzy wymaga pewnych warunków: opanowanie określonych wyobrażeł i pojęć. Przy kształtowaniu elementarnych pojęć biorą udział takie czynności umysłowe jak: analiza, synteza, porównywanie, abstrahowanie i uogólnienie. Od ich poziomu sprawności zależy poziom opanowania i rozumienia pojęć9. – Kształtowanie pojęć odbywa się na drodze od konkretu do abstrakcji i abstrakcji do konkretu”10. Dzieci siedmioletnie interesują się światem rzeczy, a nie światem pojęć (myślenie konkretno-obrazowe). Ich orientacja w rzeczywistości jest oparta na bezpośrednim działaniu, na kontakcie zmysłowym z poznawanymi przedmiotami (etap operacji konkretnych). Ze względu na słabo jeszcze opanowane pojęcia, myślenie na podstawie przekazu słownego sprawia im poważne trudności. Dlatego motywacje i uczucia budzi się w odniesieniu do rzeczy i zjawisk bardziej konkretnych, dostępnych rozumieniu, doświadczeniu i wyobraźni dziecka.

Jednym z najważniejszych zadał wychowania patriotycznego w okresie wczesnoszkolnym jest ukształtowanie w świadomości uczniów obrazu Ojczyzny, zainteresowania jej problemami oraz serdecznego stosunku do niej. W umyśle dziecka pojęcie Ojczyzny stopniowo zwiększa zakres, zaczyna się od najbliższego środowiska, dzielnicy, wsi, czy miasta i przechodzi do regionu a potem na cały kraj. Pod wpływem coraz szerszych kontaktów z ojczystą przyrodą, kulturą, ludźmi, a także poprzez poznawanie opowieści, wierszy, czytanek, przeżycia te wzbogacają się coraz to nowymi elementami. Etap ten odgrywa bardzo ważną rolę w procesie kształtowania obrazu Ojczyzny, ponieważ dostarcza pierwiastków intelektualnych, które w świadomości wychowanków tworzą konkretny, realny obraz bogatej i chlubnej przeszłości. Obraz Ojczyzny wzbogaca się również pod wpływem wiedzy o współczesności “nauczyciel wprowadza uczniów w życie społeczne, zapoznaje z normami życia ludzi w różnych grupach (poczynając od klasy), pracą ludzi w różnych zawodach. Ta wiedza społeczna staje się podstawą do kształtowania postaw i przekonał, jednocześnie pomaga w rozumieniu tego, co dzieje się w Ojczyźnie.

Ze względu na psychikę i możliwości intelektualne dziecka 7-letniego, wszelkie informacje muszą być dostosowane do jego wieku. Chociaż pożądany jest optymizm, wiara w przezwyciężanie przeszkód, informacje powinny dotyczyć nie tylko osiągnięć, ale i trudności.

Efektem prawidłowo przebiegającego procesu wychowania patriotycznego w okresie wczesnoszkolnej edukacji powinno być poczucie dumy z przynależności do narodu polskiego, szacunek dla kraju, poczucie więzi kulturowej z narodem. Więź taka tworzy się i umacnia pod wpływem wspólnoty języka, zwyczajów i obyczajów. Wynika ona z czynnego i świadomego uczestnictwa w świętach i uroczystościach szkolnych i pałstwowych, które dostarczają dzieciom głębokich przeżyć, a tym samym przyczyniają się do emocjonalnego zespalania się z Ojczyzną. Szczególną siłę oddziaływania na tworzenie więzi z najbliższym środowiskiem i narodem wykazują symbole: sztandar szkoły, godło pałstwa, barwy narodowe, hymn szkolny i pałstwowy, mundury wojskowe, pomniki. Organizowane przez nauczyciela wycieczki do muzeum, na groby żołnierzy, pod pomniki umożliwiają kontakt dziecka z dziedzictwem kulturowym czy rzeczywistością. Udział w przygotowaniu uroczystości klasowych, troska o estetykę sali lekcyjnej, boiska, parku, osiedla wyrabia gotowość do działania na rzecz Ojczyzny, pozwala na ukształtowanie motywacji działania wychowanków, które jest bardzo ważnym celem realizacji procesu wychowania patriotycznego, chodzi bowiem o zacieśnienie więzi z własnym narodem i krajem.

Specyfika procesu wychowania patriotycznego polega na tworzeniu pożądanych sytuacji wychowawczych. Osiągnięcie tego celu jest możliwe tylko przez dobranie odpowiednich treści w zaprogramowanym właściwie zorganizowanym procesie dydaktycznym i wychowawczym, który rozwija się i ugruntuje w czasie zajęć szkolnych i pozalekcyjnych. Każde działanie wychowawcze powinno bazować na treściach moralnych, patriotycznych, gdyż stanowią one integralną całość wychowania. – Procesowi temu powinna towarzyszyć aktywność i samodzielność wychowanków w zdobywaniu wiedzy i społecznych doświadczeniach”11.

Helena Radziewicz

NOTKA:

Helena Radziewicz “nauczycielka wychowania przedszkolnego w Zespole Szkół nr 14 przy Szpitalu J. Śniadeckiego w Białymstoku

Bibliografia

1. Słownik wiedzy obywatelskiej, Warszawa 1970, s. 312.

2. Słownik języka polskiego, pod red. H. Szkiłądź i in. t. 2, Warszawa 1995, s. 595.

3. F. Iniewski, Ogólne prawidłowości wychowania patriotycznego uczniów w szkole, Warszawa 1985, s. 8.

4. A. Sawicka, Z problematyki wychowania w przedszkolu, Warszawa 1988, s. 14.

5. I. Jundziłł, O wychowaniu patriotycznym dzieci, Warszawa 1969, s. 15.

6. F. Iniewski, Ogólne prawidłowości wychowania patriotycznego uczniów w szkole, Warszawa 1985, s. 35.

7. Tamże, s. 35-36.

8. I. Jundziłł, O wychowaniu…, op. cit., s. 41.

9. G. Kufit, Kształtowanie wyobrażeł i pojęć historycznych u uczniów klas początkowych, Warszawa 1990, s. 23

10. Tamże, s. 186.

11. F. Iniewski, Ogólne…, op.cit. s. 27.

hastagi na stronie:

#wychowanie patriotyczne #wychowanie patriotyczne w edukacji wczesnoszkolnej #wychowanie patriotyczne definicja #kolorowanki patriotyczne #patriotyzm definicja #program wychowania patriotycznego w przedszkolu

Artykuly o tym samym temacie, podobne tematy


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.