Soczelnik, prosfora i chałupa – prawosławne Święta Bożego Narodzenia pod Giewontem

Czterdziestodniowy bezmięsny post poprzedza święta Bożego Narodzenia u wyznawców prawosławia, a ryby wolno spożywać tylko w soboty i niedziele. W soczelnik, czyli Wigilię, domownicy dzielą się prosforą. Nocna liturgia święta trwa 4 godziny. Boże Narodzenie jest nie tylko jednym z najważniejszych świąt dla rzymskich katolików, ale również dla wiernych obrządku wschodniego. O prawosławnych Świętach Bożego Narodzenia opowiada ks. Jarosław Antosiuk, proboszcz parafii prawosławnej pw. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny w Krakowie.
W Kościele prawosławnym i greckokatolickim Boże Narodzenie należy do dwunastu tzw. Wielkich Świąt. Jest jednym z czterech, które są poprzedzone postem. „Najważniejszym świętem jest Pascha, czyli Zmartwychwstanie Pańskie” – tłumaczy ks. Jarosław Antosiuk, proboszcz parafii prawosławnej pw. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny w Krakowie. „W tradycji Kościoła prawosławnego – jeśli można tworzyć taką gradację – Boże Narodzenie jest na drugim miejscu po święcie Paschy” – dodaje.

Prawosławni i grekokatolicy obchodzą święta według kalendarza juliańskiego, czyli 13 dni później niż w Kościele rzymskokatolickim. „Cerkiew dopuszcza świętowanie Bożego Narodzenia w grudniu” – twierdzi ks. Antosiuk. W niektórych parafiach, głównie centralnej Polski, która należała do zaboru rosyjskiego, funkcjonuje to już od lat 20. ubiegłego stulecia. „Stało się tak dlatego, że w większych ośrodkach miejskich ludność była uzależniona od swoich pracodawców, a ci nie bardzo chcieli prawosławnych zwalniać na święta w innym terminie, niż w grudniu. Tych problemów nie mieli wierni, którzy zamieszkiwali zabór austro-węgierski, czyli Galicję” – objaśnia duchowny.

Boże Narodzenie poprzedza czterdziestodniowy post, podczas którego nie spożywa się mięsa. W poniedziałki, środy i piątki prawosławni nie jedzą też ryb. „To jest tak zwany srogi post. Według ustawu cerkiewnego, Kościół zaleca spożywać suche jedzenie, bez tłuszczów. Natomiast ryby wolno jeść tylko w soboty i niedziele” – wyjaśnia ks. Jarosław Antosiuk. Ostatnim dniem postu jest Wigilia, a pierwszym posiłkiem jest wieczerza wigilijna. Jeśli bożonarodzeniowe nabożeństwo odprawiane jest w nocy, wówczas prawosławni zasiadają do kolacji, kiedy na niebie pojawi się pierwsza gwiazda.

Liturgia święta rozpoczyna się ok. godz. 2 w nocy i trwa ok. 3-4 godziny. Coraz częściej nabożeństwo podzielone jest na 2 części. Około godz. 16 odprawiane jest nabożeństwo wieczorne, a dopiero po nim zasiada się do stołu wigilijnego. Następnego dnia rano odprawiana jest liturgia święta, już bardzo uroczysta. Prawosławni nazywają dzień Wigilii Nawieczerie lub Soczelnik. Jest to czas przeznaczony wyłącznie dla najbliższych. Tego dnia ubierają choinkę, stawiają ikonę z przedstawieniem narodzenia Chrystusa, a pod obrus wkładają sianko. Wieczerza wigilijna składa się z 12 dań. „To, jakie potrawy znajdują się na stole wigilijnym, narzuca miejscowa tradycja, przekazywana z pokolenia na pokolenie” – podkreśla proboszcz. Wieczerza rozpoczyna się od dzielenia się chlebem eucharystycznym, zwanym prosforą, poświęconym uprzednio w cerkwi. „Prosfora ma kształt bułeczki upieczonej z mąki, wody i drożdży” – wyjaśnia ksiądz. „Prosfory piecze tylko ta osoba, która ma błogosławieństwo od proboszcza” – dodaje. Drugą potrawą, spożywaną podczas wieczerzy, jest kutia przyrządzona z pszenicy, miodu, maku, orzechów i bakalii. Świąteczne dni to czas odwiedzania rodziny i kolędników, wędrujących od domu do domu z gwiazdą betlejemską.

Jak powiedziała KAI dziennikarka „Tygodnika Podhalańskiego” Jolanta Flach, od lat zajmująca się tą tematyką, w wielu góralskich domach, gdzie mieszkają goście zza wschodniej granicy, będzie wieczerza wigilijna i dzielenie się prosforą. „Na Podhale w okresie styczniowym zjeżdża się bardzo wielu turystów ze Wschodu. Mieszkają w wynajętych kwaterach, gdzie proszą gospodarzy o pomoc przygotowaniu wieczerzy wigilijnej” – mówi Jolanta Flach.

jg / Zakopane

Źródło: Katolicka Agencja Informacyjna

hastagi na stronie:

#prosfora przepis

*

Top